SERVER TANİLLİ
Felsefe ile karikatür karşılaştırıldığında, ilk bakışta şu farklılık göze çarpıyor: Felsefe sözle ya da yazıyla dile getirilen bir fikrî çaba; karikatür ise, mizahın çizgiye dökülmesi. Söz ya da yazı, felsefe için yetiyor, ama mizahın karikatür olabilmesi, düşüncenin çizgiye ya da biçimlere dökülmesiyle mümkün; karikatür, böyle güldürebiliyor, ya da düşündürüyor.
Bu farklılığın dışında ise, her iki alanda birbirine benzerlikler var. En baştaki de şu: Felsefe, insanlığın evrensel sorunları üstünde, akla dayanarak düşünmeye çağrı, edinilmiş bilgi ve kanıları yeniden düşünmek, gözden geçirmek, daha doğrusu sorgulamaktır, diye tanımlanır; “aklın eleştirici tavrı”dır o. Karikatür, bu bakımdan ona benzer: O da, yerleşik düşünceyi tekrarlamaz, tersine sorgular, eleştiri getirir ona ve önümüze daha önce farkına varmadığımız bir başka açı koyar. Madalyonun tersini gösterme, her ikisinde de ortak yan.
Öyle olduğu için de, felsefe ve karikatürde bir “yol açıcı”, bir “öncü”, kimi zaman bir “başkaldıran” nitelik görürüz. Her ikisi de, halin büyük çoğunluğunda, oportünizme karşı, uydumcu olmayan birer tavırdır.”
Her ikisinin de korkutucu olmasının altında bu var.
Bugünkü demokratik sistemler dışında, felsefe horlanır ya da yasaklanır; karikatürün ise fazla irkilttiğinde arkasına düşülür. Kaldı ki, demokrasiler demokrasi olmadan önce de, filozof ve karikatürcü, adım başında kovuşturulmuş, yasaklanmıştır. Otoriter, hele hele totaliter rejimler, aklın sorgulamasının sonuna kadar götürülmesini, bir de fazla gülünmesini hoş karşılamazlar.
Felsefe yalnız düşündürmek, sorgulamakla kalmaz, hele devrimci felsefe ise, önümüze yeni bir toplum tasarısı koyar. Eski çağları bir yana bırakalım, Rönesans’la beraber, Thomas More’dan başlayarak, bu tasarıların “ütopya”lar biçiminde işlendiğini biliyoruz. Söz konusu eserler ufuk açıcı olmuş ve insanları enikonu bilinçlendirmişlerdir. Günümüzde çizgi romanlar, insanoğlunun geleceğini de düşlerken, karikatür, işte bu çizgi romanlar aracılığıyla, insan soyunun yaşadığı bugünkü dünyayı eleştirip yeni bir dünyanın kurulmasında bir görev de yükleniyor.
Bunun en son bir örneği olarak, Turhan Selçuk’un “Abdülcanbaz”ını gösterebiliriz. UFO’ların, halkın merakını sömüren, bir yerde bilimsel bilgilere de ters düşen şarlatanca bir konu olduğunu biliyoruz. Ne var ki, ünlü karikatürcü, Milliyet’te, 1998’in sonlarında başlayıp 1999’un Şubat sonlarına kadar süren “UFO’lar” adlı çizgi romanında, konudan olumlu bir ütopya çıkarmasını bilmişti: İki yıl önce UFO’lar dünyamıza gelmişlerdi; gelenler, uzayın derinliklerinden yola çıkmış Buzkar gezegenindendiler. Bizdekinden çok ilerde bir teknik ve uygarlığa sahip bu yaratıklar kavgasız dövüşsüz gelmiş ve dünyamızı eski sorun ve çekişmelerin bataklığında bırakarak, yine kavgasız dövüşsüz çekip gitmişlerdi.
Büyük karikatürcü, bu hayalî olaydan kalkarak, sonunda, o çizgi romanın en ünlü kişilerinden birinin, ünlü bilgin Karanfil Hoca’nın ağzından, gelenlerin ileri, eşitçi, barışçı düzenini örnek tutarak, dünyamızın acı bir eleştirisini yapar; Buzkar’la Dünya, uygarlıkla ilkellik arasında bizi düşünmeye çağırır.
Ütopyadır çizdiği, ama olumlu, yapıcı, giderek ilerici bir ütopya!
Kaç yüzyıllık bir geleneğin bir karikatürcünün çizgilerinde yeniden dile gelişi.
Felsefeyle karikatürün, Türkiye’nin koşullarında elele vermesinden doğal bir şey de yoktur. Çağdaşlığı ideal edinmiş bir toplum, ister istemez köhnemiş kurum ve ilişkilerini sorgulayacak ve daha ileri, daha insanca bir toplumun özlemini duyacaktır. Öyle olunca da, en başta iki şeye ihtiyacı vardır: Akılcı düşünceye ve gülen düşünceye.
Yani felsefeye ve karikatüre...
SERVER TANİLLİ
PHILOSOPHY AND CARTOONS
When philosophy and cartoons are compared, the first difference that meets the eye is: Philosophy is an intellectual effort expressed verbally or in writing, whereas cartoon is humor in the form of drawing. Words and writing is enough for philosophy, but in order for humor to become a cartoon, the idea should be expressed in forms or drawings. That’s how cartoons make us laugh or think.
Other than this difference, both fields have certain similarities. The most particular is: Philosophy is defined as an invitation to think on the universal problems of man, to re-consider, examine, and question acquired knowledge and opinions. It is the “critical attitude of the mind”. Cartoon resembles philosophy in this respect: It, too, refuses to repeat the accepted thought. To the contrary, it questions, criticizes and presents us a new angle we have never noticed before. The common feature of both is that they make us see the other side of the picture.
As a result, philosophy and cartoon as we see, have a leading, pioneering and rebelling character. They both are the non-conformist attitude of the majority of the people at large towards opportunism.
This is why they both seem frightening.
In systems other than the democratic system of our day, philosophy is humiliated or prohibited and cartoons are closely watched when they become too much of a nuisance. In fact, before democracies became true democracies, many philosophers and cartoonists have been investigated and banned. Authoritarian, and particularly totalitarian regimes, do not tolerate the questioning of mind thoroughly and too much laughter.
Philosophy does not only question and make you think, but, especially if it is revolutionary philosophy, it manifests a new project for the society. Leaving ancient ages out, we know that these projects were studied as “utopias” starting with Thomas More during Renaissance. These works have opened new horizons and raised substantial awareness among people. Comic books of our day imagine the future of the mankind, while cartoons criticize the world we live in today and assume the task of implementing a new world.
Turhan Selçuk’s “Abdülcanbaz” may be regarded as the most recent example to this. We know that UFO’s form a quack subject that capitalize on peoples curiosity and denies scientific information. However, the renowned cartoonist succeeded in creating a positive utopia out of this subject in his comic strip titled “UFO”s published by Milliyet from the end of 1998 to the end of February 1999: Two years ago, UFO’s had visited our country. They had brought creatures from the planet Buzkar located in the depth of the space. Being from a highly developed world of technology and civilization, these creatures had come to the earth in peace, and left again in peace leaving the our world alone with its old problems and controversies.
The great cartoonist presents a bitter criticism of our world with the words of famous scholar Karanfil Hodja, one of the outstanding characters of the strip, exemplifying the advanced, egalitarian and peaceful order of the visitors; summons us to differentiate between Buzkar and the Earth, and civilization and primitiveness.
What he has drawn is utopia, but a positive, constructive, and constantly progressive utopia!
The representation of a centuries old tradition by the dawings of a cartoonist.
Nothing is more natural than philosophy and cartoons to operate hand in hand under the circumstances of Turkey. A society that has idealized modernity, will question its dilapidated institutions and their relations, yearing for a better and more humane society; in which case it needs two major things: reasonable thought and laughing thought.
That is, philosophy and cartoons...
